Z il est vivant, Yunan asıllı Costa Gavras tarafından 1969 yılında Vassilis Vassilikos ‘un yazdığı aynı adlı bir romandan sinemaya uyarlanan politik bir Fransız filmidir. Film de Yunanistan adı geçmemektedir, Cezayir’de çekilmiştir ama izlerken biliriz Yunanistan olduğunu. Yunanistan’da 1963 yılında solcu millet vekili Gregoris Lambrakis’in öldürülmesi ve sonrası yaşanan olaylar Costa Gavras tarafından kurgulanarak aktarılmıştır.
‘’Gerçek olaylarla, sağ ya da ölü olsun gerçek kişilerle olan benzerlikler tesadüfi değildir. Her şey kasıtlıdır.‘’ sözleriyle başlar film. Mevcut ilişkilerin karşısındaki bir millet vekili planlı ve örgütlü bir şekilde öldürülmüştür. Yaşanan şey bir cinayetken, kaza olduğu sürekli vurgulanarak olayın üstü örtülmeye çalışılmaktadır. Mevcut gücün her türlü zor aygıtı bu suikastın sözcüsüdür, eylemcisidir, failidir. İçinde bulunduğumuz sınırları gözettiğimizde faili meçhuller, sokak ortasında çok rahat öldürülen hukukçular, gazeteciler bizlerin de yabancısı olmadığımı konular. Öyle ya da böyle gerçekler çıkar açığa ama sistemde en alttaki suçlular daha yüksek cezalar alırken bunu planlayanlar, gerçekleşmesi için her türlü koşulları sağlayanlar, göz yumanlar beraat ederler. Ve 1967’de Yunanistan’da askeri cunta başa geçince suikastı çözenler siyasi suçlu olarak yargılanır.
Gregoris Lambrakis’i simgeleyen ve Direniş ölmedi ya da Lambrakis yaşıyor anlamına gelen Z harfinin perdeyi kaplamasıyla film biter. Filmin bittiğinde akan yazıda ise film ekibinin adları yerine Yunanistan’da Albaylar Cuntası tarafından yasaklananların listesi akar: barış hareketleri, grevler, sendikalar, erkeklerin saçını uzatması, The Beatles, pop müzik, Sofokles, Leo Tolstoy, Aeschylus, Socrates’ın eşcinsel olduğunu yazmak, Eugene Ionesco, J. Paul Sartre, Anton Çehov, Mark Twain, Samuel Beckett, sosyoloji, uluslararası ansiklopediler, özgür basın, modern matematik.
İyi seyirler.
